Dans Günü, Kaynanalar Günü, Makarna Haftası olur da, Dünya Uzay Haftası (World Space Week) olmaz mı? Elbette olur. Türkiye ve Dünya çapında bizim bildiklerimizin yanı sıra, her yıl kutlanan ve bilmediğimiz birçok özel gün ve hafta var. Hatta, Anadolu Ajansı’nın derlediği bilgilere göre, Türkiye’de yılın 365 gününden 125’inden fazlasında özel gün kutlaması yapılırken, 50’ye yakınında da belirli hafta kutlaması yapılıyor. Hem Türkiye’de hem de Dünya’da yapılan bu kutlamalardan biri de, her yıl 4-10 Ekim tarihleri arasında kutlanan Dünya Uzay Haftası.
4-10 Ekim tarihleri arasında kutlanan Dünya Uzay Haftası, 1999 yılında Birleşmiş Milletler tarafından kabul edilmiştir. Bu tarihler iki önemli olaya işaret eder; Birincisi, nesnelerin, canlıların, insanların yapacağı uzay yolculuklarına yeşil ışık yakan Sputnik-1 uydusunun uzaya gönderilmesidir. 4 Ekim 1957 tarihinde Sovyetler Birliği tarafından Kazakistan’da bulunan Baykonur Uzay Üssü’nden R-7 roketi ile uzaya gönderilen Sputnik-1, 23 gün sonra atmosfere girerek yanmıştır.
Zaten 1940’lı yıllardan sonra Sovyetler Birliği ve Amerika öncülüğünde başlayan soğuk savaş devam etmektedir ki, Sputnik-1’in uzaya gönderilmesinden sonra bu soğuk savaş yerini uzay yarışına bırakmaya başlar. Sputnik-1’i gönderen Sovyetler Birliği, artık içinde bir canlı taşıyan ikinci uydusu Sputnik-2’yi uzaya gönderecektir. Sovyetler Birliği, öncesinde meyve sinekleri, yosun gibi canlıları uzaya göndermek için denemede bulunmasına rağmen bakımı ve eğitimi kolay, maliyeti az olmasından dolayı bir köpeğin uzaya gitmesine karar vermiştir.
Ve Sputnik-2 ile uzaya giden köpek, bir sokak köpeği olan Laika olacaktır. Sputnik-2’de Laika’nın geri dönüş mekanizması bulunmadığından ve Laika’nın kesin olarak öleceği bilindiğinden, bu olay kamuoyunda özellikle batı medyasında sert tepkilere sebep olmuştur. Ve nihayet, 3 Kasım 1957’de içinde Laika’nın bulunduğu Sputnik-2 Dünya’nın yörügesine oturtulmuştur. Resmi açıklamalara göre Laika’nın kalkıştan bir hafta sonra öldüğü söylense de, Sputnik-2 misyonunda çalışan bir bilim insanı, Laika’nın aslında kalkıştan bir saat sonra kapsülün ısınmasından dolayı öldüğünü açıklamıştır.
SSCB’nin ve Amerika’nın kendi uzay istasyonlarını kurma süreciyle devam eden uzay yarışı sürecinde, devletlerin uzay çalışmalarında uluslararası alınan ortak kararlara göre hareket edebileceği ve uzlaşmaya doğru sürükleneceği bir anlaşma imzalanmıştır. İşte o da, Dünya Uzay Haftası’nın ikinci tarihini gösteren 10 Ekim 1967’dir. 10 Ekim 1967’de Dış Uzay Anlaşması (Ay ve Gök Cisimleri Dahil Uzayın Keşfi ve Kullanımı için Devletlerin Faaliyetlerini Düzenleyen İlkeler Antlaşması) imzalanmış, Türkiye ile birlikte 102 ülke tarafından onaylanmıştır. Bu anlaşma, Dünya’nın uydusu Ay ve diğer gök cisimlerinin barışçıl amaçlarla kullanımını öngörerek, uzaydaki faaliyetlerin düzenlenmesine yönelik temel ilkeleri içermektedir.
Her yıl kutlama bazında ortak bir tema belirlenir. Örneğin; 2007 yılı Dünya Uzay Haftası kutlamalarının teması “Uzay’da 50’nci Yıl”, 2019 yılı teması; “Tümüyle Yeni Dünya” olarak belirlenmişti. 2021 yılı için belirlenen tema; “Women in Space” yani “Uzayda Kadın” idi. 2022 yılının teması ise “Uzay ve Sürdürülebilirlik” olarak belirlenmiş durumda. Dünya Uzay Haftası kutlamaları kapsamında, dünyanın dört bir yanından gelen etkinliklerle insanlar uzay seyahatlerinin başlangıcı ve önemi konusunda bilinçlenir, çocuklara astronomi ve uzay bilimi hakkında farkındalık sağlanır, uzay çalışmaları için teşvikte bulunulur. Türkiye’de de bu etkinliklerle birlikte kutlamalar gerçekleştirilir ve Dünya Uzay Haftası Platformu, dünya genelinde gerçekleşen etkinlikleri koordine eder ve yönlendirir.