Basında ve sosyal medyada sıkça duyduğumuz Türkçesi “Süper Ay”, ecnebicesi “Super Moon” kavramı, yakın zamana kadar sadece gökbilimcilerin ilgi alanına girerken, gelişen iletişim teknolojisi ile artık herkesin haberdar olduğu bir gök olayı haline dönüştü. Süper Ay kavramı, her zaman gerçekleşmeyen bir durum olduğundan, bu konuyu açıklamak önem arz eder. Dünya’nın yegane uydusu olan Ay, gezegenimiz çevresinde yaklaşık 29.5 günlük bir dolanım süresiyle döner. Bu dolanım sırasında, gezegenimizin yörüngesinde bulunduğu yere göre, yeryüzünden bizim bakış açımız doğrultusunda aydınlık ve karanlık alanları değişir.
Ay’ın yarısı normalde Güneş tarafından aydınlatılırken, biz yörünge konumuna göre sadece bir kısmını görürüz. Bu durum ay evrelerini oluşturur. Dolunay evresinde ise Ay, Güneş – Dünya doğrultusunun hemen arkasında kalır (yani Dünya, Güneş ile Ay arasına girer) ve Güneş ışığını alan tüm yarımküresini görebiliriz. Gezegenimizin çevresinde dönen Ay’ın yörüngesi tam daire şeklinde değil, eliptiktir. Bu nedenle, dolanımı sırasında kimi zaman Dünya’ya yakınlaşır, kimi zaman uzaklaşır.
Ay’ın en yakın olduğu dönemde gerçekleşen her dolunay, “Süper Ay” olarak adlandırılır ve diğer dolunaylardan yaklaşık %12 ila %14 arası daha büyüktür. Yani, aslında her yıl bir süper Ay vardır ve amatör astronomlar ile gökbilim severler tarafından takip edilir. Ay’ın yakın ve uzak mesafeleri niçin değişiyor? Uydumuzun yörüngesi Dünya’nın ekvatoruna yaklaşık 5.1 derecelik ekliptik eğime sahip olduğundan, en yakın ve en uzak mesafeler sabit kalmaz.
İşte, basında “son 70 yılın en büyük dolunayı” şeklinde haberleştirilip büyük heyecana sebep olan 14 Kasım 2016 tarihli “Süper Ay” bu nedenle önemliydi. Çünkü, 1948’den bu yana hiçbir bir dolunay, uydumuz hiç bu kadar yakın mesafede iken gerçekleşmemişti. Dolunay halindeki Ay, 26 Mayıs 2021’de yeryüzüne 357,623 km mesafede olacak. 2015 Ekim ayında yaşanan süper Ay, 356,878 km mesafede idi. 2017 yılında yaşanan ise 357,987 km, 2018 yılında ise 356,604 km uzaktaydı.
Farkettiyseniz, 2018’de yaşanan süper Ay’dan 1019 km daha uzakta olacak uydumuz. Ay’ın bizden uzaklığını düşünürsek, bu çok küçük bir fark. Yaklaşık İstanbul – Adana arası mesafe kadar, devede kulak bile değil anlayacağınız. Yani, “en yakın dolunay” diye dillendirilen gök olayı, size daha önce görmediğiniz bir manzara sunmayacak. Basının, sosyal medyanın ve biraz da bilim dünyasının abarttığı gibi olağanüstü bir manzara ile karşılaşmayacaksınız.
Özetle, herhangi bir dolunaydan daha farklı beklentiniz olmasın. 2100 yılına kadar her yıl yaşanacak süper Ay’ların tarihlerini öğrenmek için belirtilen kaynaklardan faydalanabilirsiniz. Bu gök olayı, aslında her yıl gerçekleşen bir doğa harikasıdır ve her zaman olduğu gibi muhteşem bir manzara sunacaktır. Süper Ay, gökyüzündeki büyüleyici güzelliklerden biridir ve her biri kendi içinde özel ve etkileyici bir deneyim sunar. Bu nedenle, bu doğa olayını izlemek için sabırsızlanabilirsiniz.